W okresie międzywojennym był porucznikiem artylerii Wojska Polskiego II RP. W konspiracji antyniemieckiej oficer organizacyjny Narodowej Organizacji Wojskowej w Krasnystawie (woj. Lubelskie), później dowódcą oddziału NOW-AK „Ojca Jana”, komendantem okręgu Rzeszów Narodowego Zjednoczenia Wojskowego i komendantem pomorskiego Okręgu XIII Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. w 1945 r. zwycięsko dowodził w największej bitwie z sowiecką NKWD w tzw. „Bitwie pod Kuryłówką”.

Major Franciszek Przysiężniak urodził się 22 listopada 1909 r. w Krupem koło Krasnystawu (woj. Lubelskie). Był synem Antoniego i Antoniny z d. Kleszowska. Ukończył Wołyńską Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1938 r. rozpoczął służbę w 16 Pomorskim Pułku Artylerii Lekkiej w Grudziądzu. Walczył w kampanii wrześniowej 1939 r. 28 września 1939 r. dostał się do niewoli niemieckiej pod Tomaszowem Lubelskim. Zbiegł z konwoju i przedostał się do rodzinnej wsi, gdzie wstąpił do powstającej antyniemieckiej konspiracji. W czasie niemieckiej okupacji jak i po wojnie używał fałszywych imion i nazwisk: Jan Chmielewski, Jerzy Jan Romanowski oraz Jan Tylus.


reklama


Konspiracja antyniemiecka

W 1942 r. został oficerem organizacyjnym w Komendzie Powiatowej Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW) w Krasnymstawie (woj. Lubelskie). Latem 1942 r. dostał się kolejny raz do niemieckiej niewoli, ale i tym razem, po tygodniu udało mu się uciec Niemcom. Po powrocie dostał rozkaz utworzenia leśnego oddziału partyzanckiego w Lasach Janowskich przez komendę NOW. Jego oddział przyjął nazwę NOW „Ojca Jana”. Po częściowym scaleniu NOW z Armią Krajową na rzeszowszczyźnie nosił kryptonim NOW-AK „Ojca Jana”, dodatkowo uzyskał kryptonim „OP-44” w strukturach AK. W styczniu 1944 r. Franciszek Przysiężniak ożenił się z łączniczką oddziału Janiną Oleszkiewicz ps. „Jaga” w Jarocinie (woj. Podkarpackie). W listopadzie 1944 r. został awansowany do stopnia kapitana.


CZYTAJ WIĘCEJ: Janina Oleszkiewicz-Przysiężniak ps. „Jaga”


Partyzancki oddział NOW-AK „Ojca Jana”, operował na wschód od Stalowej Woli na tzw. Zasaniu (prawej stronie rzeki San), najczęściej przebywając w Lasach Janowskich na pograniczu dzisiejszego województwa Podkarpackiego i Lubelskiego. OP-44 był jednym z najlepiej wyposażonych partyzanckich oddziałów i jednym z największych w okupowanej przez Niemców Polsce. Oddział (choć bez swojego dowódcy) wziął udział w największej bitwie partyzanckiej z Niemcami na ziemiach polskich w czerwcu 1944 r. na tzw. Portowym Wzgórzu. W lipcu 1944 r. po wkroczeniu Armii Czerwonej oddział został rozwiązany.

mjr. Franciszek Przysiężniak ps. „Ojciec Jan” z żołnierzami oddziału NOW-AK „Ojca Jana” (fot. Muzeum Kedywu)

Konspiracja antysowiecka

Po wkroczeniu Armii Czerwonej zagrożony aresztowaniem Franciszek Przysiężniak ukrywał się przed NKWD i UB. 30 marca 1945 r. w Kuryłówce UB zabiło jego 23-letnią żonę „Jagę” będąca w siódmym miesiącu ciąży. W kwietniu 1945 r. został awansowany na stopień majora i po przemianowaniu NOW w Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, został mianowany komendantem okręgu Rzeszów NZW. W maju 1945 r. jego oddział walczył w największej bitwie z Sowietami rozbijając kolumnę oddziałów NKWD w tzw. „Bitwie pod Kuryłówką”. W bitwie zginęło 57 enkawudzistów.

Aresztowania i więzienie

Poszukiwany nieustannie przez UB jesienią 1945 r. wyjechał na Pomorze, gdzie wkrótce został mianowany komendantem Okręgu XIII NZW. Znów zagrożony aresztowaniem, na wiosnę 1946 r. przeniósł się do Gdańska. 15 maja 1946 r. został aresztowany w Gdańsku. Początkowo przewieziony został do aresztu w Warszawie, a następnie do Rzeszowa gdzie został skazany przez wojskowy sąd na cztery lata więzienia. W 1947 r. po kilku miesiącach wyszedł na wolność po ogłoszeniu amnestii. We wrześniu 1947 r. osiedlił się w Jarosławiu (woj. Podkarpackie) i ożenił się drugi raz z Eugenią z Trojniaków.

3 września 1948 r. ponownie został aresztowany i 4 marca 1949 r. skazany na 15 lat więzienia. Karę odbywał w więzieniu we Wronkach. Zwolniony 24 grudnia 1954 r. prawdopodobnie dlatego, że podpisał lojalkę, lecz nie podjął aktywnej współpracy. Po zwolnieniu zatrudnił się w Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Społem” w Jarosławiu, jako kierownik sklepu. Następnie w 1960 r. pracował jako kierownik transportu i zaopatrzenia w wydziale melioracji Powiatowej Rady Narodowej.

Franciszek Przysiężniak oficjalnie zmarł na zawał serca 30 września 1975 r. w Jarosławiu. Okoliczności jego śmierci do dziś jednak są sprzeczne i pozostają do końca niewyjaśnione. W 1992 r. na wniosek jego drugiej żony Eugenii, został unieważniony wyrok sądowy wydany na niego w 1949 r.

Franciszek Przysiężniak był odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy i Krzyżem Armii Krajowej. Spoczywa na Starym Cmentarzu w Jarosławiu na Podkarpaciu.

Marek Wróblewski

Bibliografia: Archiwum Muzeum Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej (w organizacji), Mirosław Surdej „Okręg Rzeszowski Narodowej Organizacji Wojskowej – Narodowego Zjednoczenia Wojskowego w latach 1944-1947”.

COPYRIGHT © 2020 TerazHistoria.pl. Wszelkie Prawa zastrzeżone. Kopiowanie i powielanie tekstów, zdjęć lub filmów bez zgody autora zabronione!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *